Nguyên nhân gây bệnh ung thư

Ngày nay người ta biết rõ ung thư không phải do một nguyên nhân gây ra. Mỗi loại ung thư có những nguyên nhân riêng biệt. Một tác nhân sinh ung thư có thế gây ra một số ung thư và ngược lại một loại ung thư có thể do một số tác nhân gây nên. Bệnh nhiễm trùng mạn tính, một số loại vi khuẩn, vi rút hoặc ký sinh trùng cũng là một trong những

tác nhân sinh ra nhiều loại ung thư.

Thông thường các tế bào phân chia để tạo thêm nhiều tế bào khi cơ thể cần chúng. Quá trình tuần tự này giúp chúng ta khoẻ mạnh.

Nếu những tế bào cứ tiếp tục phân chia cho dù không có nhu cầu tạo tế bào mới thì sẽ tạo ra một khối mô. Khối mô dư thừa này, hay được gọi là bướu, có thể lành tính hoặc ác tính.

Các bướu lành tính không phải là ung thư. Chúng thường có thể được cắt bỏ và trong hầu hết trường hợp không tái phát trở lại. Điều quan trọng nhất là các tế bào của bướu lành tính không lan sang các phần khác của cơ thể. Hiếm khi những bướu lành tính đe dọa mạng sống.

Các bướu ác tính là ung thư. Các tế bào ung thư có thể xâm lấn và phá huỷ các mô và cơ quan lân cận bướu.

Các tế bào ung thư cũng có thể rời khỏi khối u ác tính để đi vào máu hoặc hệ bạch huyết. Đây là cách ung thư lan từ khối u nguyên phát để hình thành những bướu mới ở các phần khác của cơ thể. Sự lan tràn của ung thư gọi là di căn.

NGUYÊN NHÂN DO VI RÚT

Vi rút viêm gan B và ung thư gan nguyên phát 

Hiện nay trên toàn thế giới có khoảng hơn 2 tỉ người bị nhiễm vi rút viêm gan B. Trong đó có khoảng 280 triệu người bị viêm gan mãn tính. Ở Việt Nam, những nghiên cứu bước đầu cho thấy tỷ lệ mang virus viêm gan B là 12,5% dân số.

Giai đoạn đầu vi rút này xâm nhập vào cơ thể gây ra viêm gan cấp, nhiều khi bệnh chỉ biểu hiện thoáng qua. Khoảng 5-10% bệnh cấp tính trở thành mạn tính. Tổn thương này qua một thời gian dài tiến triển, không có triệu chứng sẽ dẫn đến hai biến chứng quan trọng là xơ gan toàn bộ và ung thư gan.

So với các loại ung thư thì ở nước ta ung thư gan chiếm vị trí thứ ba ở nam giới và chiếm vị trí thứ tư ở nữ giới. Người ta ước tính năm 2000 có khoảng 7.648 trường hợp mới mắc ung thư gan.

Ung thư gan điều trị rất khó khăn và ít hiệu quả. Việc phát hiện ra vi rút viêm gan B gây ung thư gan đã mở ra một phương pháp phòng bệnh rất hiệu quả đó là tiêm vắc-xin phòng viêm gan B cho những người có kháng thể HBsSAg (-), đặc biệt là trẻ sơ sinh. Đó là một biện pháp đơn giản, rẻ tiền nhưng mang lại lợi ích rất lớn cho việc bảo vệ sức khỏe. Ngoài ra, vì bệnh viêm gan virus B lây truyền qua đường máu nên chúng ta không nên dùng chung bơm, kim tiêm, chú ý dùng các phương tiện bảo hộ cơ thể khi tiếp xúc với máu… Vi rút cũng lây qua đường tình dục vì thế các hành vị tình dục an toàn không chỉ tránh được lây nhiễm HIV mà còn tránh được lây truyền vi rút viêm gan B, phòng được bệnh viêm gan B tức là phòng được bệnh xơ gan và ung thư gan.

Vi rút Epstein – Barr (EBV) và ung thư vòm mũi họng

Trong số các yếu tố liên quan đến ung thư vòm thì EBV được xem là quan trọng nhất. Người ta đã phân lập được loại vi rút này trong các khối ung thư vòm mũi họng. Ngoài ra EBV còn là một trong những nguyên nhân chính gây ra ung thư hệ thống hạch bạch huyết.

Ung thư vòm mũi họng là bệnh đứng hàng đầu trong các ung thư ở khu vực đầu mặt cổ. 

Nước ta là một trong các nước có tỷ lệ mắc bệnh cao so với thế giới. Hàng năm, trung bình có từ 250 – 300 bệnh nhân mới mắc ung thư vòm mũi họng điều trị tại khoa tia xạ Bệnh viện K.

Biểu hiện sớm của ung thư vòm mũi họng là đau đầu, ù tai, ngạt mũi một bên. Các dấu hiệu này rất dễ nhầm với một số bệnh nội khoa, thần kinh v.v..

Những điều đặc biệt là các triệu chứng này ở cùng một bên và tăng dần, không đáp ứng với các biện pháp chống viêm, giảm đau thông thường. Ở giai đoạn đầu của bệnh, việc điều trị rất có hiệu quả và rẻ tiền. Do đó, nếu thấy các dấu hiệu trên, bạn nên đến các cơ sở chuyên khoa ung bướu để khám và điều trị kịp thời. 

Vi rút gây u nhú

Vi rút gây u nhú có liên quan mật thiết với các ung thư vùng âm hộ, âm đạo, cổ tử cung ở nữ giới và ung thư dương vật ở nam giới. 

Đặc biệt là vi rút gây u nhú loại ở người (HPV) típ 16 và 18, lây truyền qua quan hệ tình dục. Ung thư cổ tử cung là một trong những ung thư hay gặp nhất ở phụ nữ. Ung thư cổ tử cung gặp nhiều ở những phụ nữ quan hệ tình dục sớm, với nhiều đàn ông hoặc có quan hệ với những người đàn ông có quan hệ tình dục với nhiều phụ nữ hoặc với gái mại dâm, ung thư cổ tử cung còn gặp ở người sinh đẻ nhiều, vệ sinh cơ quan sinh dục kém… Đó cũng là những yếu tố thuận lợi cho sự lây nhiễm các loại vi rút u nhú và nhiều bệnh nhiễm trùng sinh dục khác. Ung thư cổ tử cung là bệnh phát triển chậm và khu trú tại chỗ, nên nếu được phát hiện sớm có thể điều trị khỏi hẳn. Để phòng tránh ung thư cổ tử cung, chúng ta nên theo chế độ một vợ, một chồng, vệ sinh sạch sẽ sau khi giao hợp, đi khám phụ khoa định kỳ 6 tháng một lần.

Do HIV

HIV tuy không phải là tác nhân trực tiếp gây ung thư nhưng ở các bệnh nhân bị nhiễm HIV, hệ miễn dịch suy giảm nên rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng khác.

Người ta thấy rằng tỉ lệ saccôm Kaposi, ung thư cổ tử cung, ung thư hạch ở các bệnh nhân bị AIDS cao hơn hẳn người bình thường.

NGUYÊN NHÂN DO VI KHUẨN

Vi khuẩn Helicobacter Pylori (HP) và ung thư dạ dày

Ở nước ta, ung thư dạ dày là bệnh gặp nhiều ở cả hai giới, đứng thứ hai trong các loại ung thư. Nam giới mắc ung thư dạ dày nhiều hơn nữ giới. Năm 2000 ước tính có 9.129 người mới mắc ung thư dạ dày được phát hiện. Các nghiên cứu cho thấy có sự liên quan mật thiết giữa viêm dạ dày do vi khuẩn HP với ung thư biểu mô tuyến của dạ dày và đặc biệt là u lymphô ác tính tại dạ dày. Khi điều trị bệnh do vi khuẩn HP thì các u lymphô ác tính trên cũng biến mất. Nếu bị viêm loét dạ dày, nên điều trị sớm và triệt để, để tránh sự biến chứng thành ác tính sau này.

Ung thư dương vật gặp nhiều ở những nam giới bị hẹp bao quy đầu. Những người này rất khó vệ sinh niêm mạc quy đầu, nên bị ứ đọng cặn nước tiểu cùng với vi trùng là nguy cơ gây ung thư. Trẻ nhỏ hẹp bao quy đầu cần tách nong bao quy đầu, lộn rửa thường xuyên, hoặc cắt bao quy đầu trước tuổi trưởng thành để phòng tránh ung thư dương vật.

Ký sinh trùng và ung thư

Ung thư bàng quang và một số ung thư niệu quản có liên quan chặt chẽ với nhiễm ký sinh trùng.

Sán lá gan là yếu tố nguy cơ của bệnh ung thư đường mật. Người ăn phải cá có mang trùng sán chưa nấu chín sẽ mắc bệnh. Nước ta, ở một số địa phương có tập quán ăn cá gỏi, vệ sinh ngoại cảnh không tốt, tỷ lệ nhiễm sán trong nhân dân rất cao.

Nhiễm trùng là bệnh lý phổ biến nhất ở những nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Việc phòng chống các bệnh nhiễm trùng đã và đang được đặt lên hàng đầu. Ung thư tuy không phải là bệnh nhiễm trùng nhưng việc phòng chống các bệnh nhiễm trùng cũng đồng thời góp phần vào phòng chống một số bệnh ung thư.

Chống nhiễm trùng không chỉ đơn giản là việc vệ sinh của mỗi cá nhân mà cần có sự tham gia phối hợp của các cấp, các ngành và cả cộng đồng trong việc giữ gìn vệ sinh chung.

CÁC CHẤT PHÓNG XẠ VÀ UNG THƯ

Tia X quang và ung thư

Các nhà nghiên cứu Anh cho biết, khoảng 0,6% nguy cơ ung thư có thể là do tiếp xúc với tia X quang tại bệnh viện. Hiện toàn thế giới có gần 14% dân số phải tiếp xúc với tia xạ từ các nguồn nhân tạo và tự nhiên. Nguy cơ ung thư do tiếp xúc tích lũy với tia xạ đã được xác định bằng dữ liệu lấy từ những người tiếp xúc với tia xạ sau vụ nổ bom

nguyên tử năm 1945 ở Hiroshima và Nagasaki.

Tỷ lệ ung thư do tia X quang khác nhau khá nhiều giữa các nước. Tỉ lệ các ca ung thư do tia X quang được chẩn đoán ở Mỹ gần 0,9%, Đức 1,3% và Nhật Bản cao nhất 2,9% với hơn 7500 trường hợp mỗi năm. Ở Anh, các nghiên cứu cho thấy tới 30% số trường hợp chụp X quang ngực thực sự là không cần thiết và một số trường hợp chụp CT cũng vậy. Những lần chụp CT không cần thiết có thể kéo dài thời gian nằm viện cũng như gây tiếp xúc với tia xạ.

Tuy nhiên, lợi ích của tia X quang rất lớn, nó cho phép phát hiện sớm và kiểm soát các bệnh nghiêm trọng như ung thư. Vì vậy, các bác sĩ nên tránh chỉ định chụp X quang và chụp cắt lớp vi tính (CT) nếu không thật sự cần thiết. Ngoài ra, người ta còn cho rằng: Đàn ông thấp nhỏ dễ mắc ung thư. 

Đàn ông thấp nhỏ dễ bị ung thư hơn đàn ông có vóc dáng trung bình. Đó là kết quả của một nghiên cứu do Trung tâm Ung thư Quốc gia thuộc Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố mới đây.

Béo phì từ lâu vẫn được xem là một nguy cơ gây ung thư, nhưng cuộc nghiên cứu kéo dài 11 năm tại Nhật cho thấy đàn ông thấp nhỏ cũng có nguy cơ tương đương nhưng lại không được quan tâm đúng mức.

Để có kết luận này, các nhà khoa học Nhật đã khảo sát các đợt bộc phát ung thư và các chỉ số trọng lượng cơ thế của 90.000 đàn ông và phụ nữ Nhật từ năm 1990 đến 2001 nhằm xác định khả năng mắc bệnh. Tuy nhiên, vì sao đàn ông thấp nhỏ dễ bị ung thư vẫn là một câu hỏi chưa có lời đáp.

Chụp cắt lớp thường xuyên sẽ bị ung thư

Chụp cắt lớp, một phương pháp mà nhiều người ca ngợi là biện pháp phát hiện ung thư sớm, lại có thể làm tăng nguy cơ bị ung thư cho người chụp nếu lạm dụng phương pháp này.

Chụp cắt lớp là một thủ tục không bắt buộc nhưng đang trở nên phố biến. Khi mà ngày càng có nhiều người khoẻ mạnh lựa chọn phương pháp này, các nhà khoa học đã quan tâm đến mối nguy hiểm tiềm tàng của nó. 

Nguy cơ tử vong vì ung thư gây ra bởi các tia phóng xạ trong một lần chụp cắt lớp khá thấp nếu chỉ chụp một lần, nhưng mối nguy hiểm sẽ tăng đáng kể nếu tiến hành chụp một hoặc hai năm một lần.

“Chụp cắt lớp, về mặt bản chất mà nói, tạo ra phóng xạ lớn”, tiến sĩ DavidJ Brenner tại Trung tâm Y học Đại học Columbia, Mỹ, giải thích. Xét theo phương diện lợi ích, Brenner cho biết, chưa từng có một nghiên cứu nào cho thấy tuổi thọ hay sức khỏe được cải thiện nhờ chụp cắt lớp. Ông và cộng sự đã tìm hiểu nguy cơ bị ung thư ở những người chụp cắt lớp và thấy rằng lượng phóng xạ trong một lần chụp cắt lớp tương đương với lượng phóng xạ mà một người sống sót sau thảm họa bom nguyên tử tại Hiroshima và Nagasaki, Nhật Bản gánh chịu. Các nhà khoa học cho biết, tỉ lệ tử vong do ung thư ở những người còn sống sau hai thảm hoạ này là rất cao.

Theo Brenner, những người có tuổi chống chọi với phóng xạ tốt hơn người còn trẻ. Với một người 45 tuổi, nguy cơ bị ung thư nếu chụp cắt lớp một lần là 1/1200. Tức là nếu 1.200 người chụp cắt lớp thì một trong số đó sẽ chết vì ung thư do tia phóng xạ gây ra. Nhưng nếu năm nào cũng chụp hoặc hai năm chụp một lần, lượng phóng xạ tích tụ trong cơ thế tăng và nguy cơ ung thư cũng sẽ tăng. Nếu một người 45 tuổi chụp như vậy trong vòng 30 năm, xác suất tử vong do ung thư sẽ là 1/50.

“Nguy cơ mà người chụp cắt lớp phải hứng chịu là rất lớn và có khi còn vượt xa những lợi ích có được từ phương pháp này. Cho đến tận bây giờ chúng ta cũng chưa có được bằng chứng về những lợi ích đó. Theo tôi, chúng ta chưa nên ưu tiên phương pháp này cho đến khi thật sự biết được lợi ích cũng như nguy cơ của nó.” – Brenner nói.

RƯỢU VÀ UNG THƯ

Ung thư là một bệnh lý ác tính của tế bào. Khi bị kích thích bởi các tác nhân sinh ung thư, tế bào phát triển một cách vô tổ chức, không tuân theo cơ chế phát triển bình thường của cơ thể. Ung thư không chỉ là một loại bệnh mà có trên 200 loại khác nhau. Mỗi loại bệnh đều có nguyên nhân riêng của nó. Ngày nay, sau nhiều nghiên cứu khoa học người ta kết luận rượu là một yếu tố nguy cơ gây ra một số bệnh ung thư.

Uống rượu nhiều thường xuyên gây nghiện rượu, tác hại lên hệ thần kinh và gan, rượu được chứng minh là yếu tố nguy cơ của xơ gan và xơ gan có thể dẫn tới ung thư gan.

Đồ uống có cồn có liên quan nhân quả với ung thư khoang miệng, họng, thanh quản, thực quản. Điều đáng quan tâm hơn cả là mối liên kết giữa rượu và thuốc lá có tác dụng cộng hưởng trên ung thư vùng đầu cổ.

Nguy cơ bị ung thư do tiêu thụ nhiều cả rượu và thuốc lá lớn hơn rất nhiều so với chỉ tiêu thụ từng thứ riêng lẻ. Nguy cơ mắc bệnh có tỉ lệ thuận trực tiếp với số lượng tiêu thụ. Mỗi yếu tố đơn độc làm tăng nguy cơ gấp 2-3 lần khi kết hợp chúng lại làm tăng nguy cơ lên hơn 15 lần.

Ví dụ: Một tác động mạnh mẽ của cả hai sự tiếp xúc đã nhận thấy trong ung thư thực quản ở vùng Bretanh (Pháp) ở đây nguy cơ hút thuốc lá nặng trên 30 điếu/ngày và uống rượu trên 121g/ngày là 155 lần lớn hơn nguy cơ của những người hút ít 0-9 điếu/ngày và uống rượu ít 0-40g/ngày. Sự liên quan tác dụng này cũng được giả định giữa rượu và nhiễm khuẩn viêm gan B mạn tính trong ung thư gan.

Các ung thư ở các cơ quan khác cũng được đánh giá có liên quan tới tiêu thụ rượu, việc uống rượu thường xuyên cũng liên quan đến nguy cơ gây ung thư vú vào khoảng 1,5 lần, quan hệ liều lượng – hiệu quả đôi khi được ghi nhận.

Ở một nghiên cứu, tác động của rượu được hạn chế khi dùng trước 30 tuổi, đó là vấn đề cần được nghiên cứu về việc dùng rượu rộng rãi và tỉ lệ ung thư vú cao ở nhiều nước. Ung thư trực tràng không chắc chắn liên quan tới rượu, vấn đề này cần được nghiên cứu.

Cách thức tác động của rượu trong quá trình sinh ung thư hiện nay chưa rõ. Tuy nhiên, các cơ hội phòng ngừa các bệnh ung thư có liên quan tới rượu có thể đạt được mức tối thiểu về mặt lý thuyết.

THUỐC LÁ VÀ BỆNH UNG THƯ

Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều loại bệnh nguy hiểm đối với con người như ung thư phổi, nhồi máu cơ tim, xơ vữa động mạch và các bệnh về hệ hô hấp. Theo số liệu điều tra năm 1997, ở Việt Nam tỉ lệ nam giới hút thuốc là 73%, nữ giới là 3,4%, ước tính 10% dân số hiện nay (khoảng trên 7 triệu người) sẽ chết sớm do các bệnh có liên quan đến thuốc lá, trong đó 3,7 triệu người sẽ chết ở độ tuổi trung niên. Theo dự báo của Tổ chức y tế thế giới (WHO), đến năm 2020 số người chết vì thuốc lá sẽ nhiều hơn tổng số người chết do HIV/ AIDS, lao, tai nạn giao thông đường bộ. Tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe nói chung và gây nên ung thư nói riêng đã được y học chứng minh từ nhiều năm nay.

Tử vong do hút thuốc lá 

Cứ 10 giây trên thế giới lại có một người chết vì thuốc lá, cứ 3 người hút thuốc lá thường xuyên mỗi người hút trung bình 20 điếu thuốc lá một ngày thì 1 trong 3 người sẽ chết sớm do các bệnh có liên quan tới thuốc lá, đặc biệt là bệnh ung thư.

Theo Tổ chức y tế thế giới thì 40 – 50% tổng số nam giới từ 35 – 69 tuổi tử vong do ung thư là những người hút thuốc lá. Hút thuốc lá là nguyên nhân của 90 – 95% trong tổng số ca tử vong vì ung thư phổi.

Dự báo với mức tiêu thụ hiện nay ở Việt Nam hơn 7 triệu người đang sống sẽ chết sớm do mắc các bệnh có liên quan tới thuốc lá. Một nửa trong số đó sẽ chết ở độ tuổi 35 – 69. Những người hút thuốc là chết sớm hơn so với những người không hút thuốc lá không phải là một ngày, một tháng mà là hàng năm thậm chí tới 23 năm. Đối 23 năm cuộc đời là quá nhiều cho một sở thích tốn tiền.

Thuốc lá với bệnh ung thư

Thuốc lá là nguyên nhân gây bệnh ung thư, điều đó đã được chứng minh một cách khoa học từ hơn 200 năm nay, đặc biệt là ung thư phổi. Khói thuốc lá chứa hơn 4000 chất hóa học trong đó có 43 chất là tác nhân gây ung thư. Khi cơ thể hít khói thuốc lá, tất cả các chất này sẽ đi vào cơ thể và gây ra nhiều căn bệnh nguy hiểm.

Thời gian hút thuốc càng dài nhất, là từ khi tuổi trẻ, số điếu thuốc hút mỗi ngày càng nhiều thì càng tăng nguy cơ bị ung thư phổi, họng, miệng, thực quản, tụy, thận, bàng quang. Một người hút một bao thuốc mỗi ngày thì có nguy cơ bị ung thư phổi cao gấp 10 lần người không hút. Ở cả hai thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh ung thư phổi là ung thư phổ biến nhất ở nam giới. Bệnh ung thư phổi là bệnh có khả năng gây chết người cao, chỉ có một số ít bệnh nhân sống được 5 năm sau khi phát hiện bệnh, đây cũng là loại ung thư có thể phòng ngừa được bằng cách không hút thuốc.

TÌNH DỤC Và UNG THƯ

Hành vi tình dục có mối liên quan rất chặt chẽ đến một số bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư của cơ quan sinh dục. Hành vi tình dục làm tăng cơ hội tiếp xúc với các yếu tố gây ung thư lây truyền qua đường sinh dục.

Ung thư cổ tử cung gặp nhiều ở những phụ nữ quan hệ tình dục với nhiều người, hoặc có chồng/bạn tình có quan hệ tình dục với nhiều phụ nữ hoặc với gái mại dâm. Ung thư cổ tử cung, ung thư âm hộ, âm đạo ở phụ nữ và ung thư dương vật ở nam giới gắn liền với sự có mặt của vi rút gây u nhú HPV16 và 18. Loại vi rút này lây truyền qua đường tình dục.

Theo kết quả nghiên cứu của Bệnh viện K và Bệnh viện Ung bướu Thành phố Hồ Chí Minh, tỉ lệ mắc ung thư cổ tử cung ở Thành phố Hồ Chí Minh cao gấp bốn lần so với Hà Nội, trong khi đó tỉ lệ nhiễm vi rút HPV ở Thành phố Hồ Chí Minh, trong một nghiên cứu khác cũng được chứng minh là cao gấp năm lần ở Hà Nội.

Quan hệ tình dục với nhiều người còn làm tăng nguy cơ nhiễm HIV. Ở những người này hệ miễn dịch suy giảm, do đó rất dễ nhiễm các loại vi rút và vi khuẩn khác. Người ta thấy tỷ lệ mắc saccôm Kaposi và ung thư cổ tử cung ở người nhiễm HIV cao hơn hẳn người bình thường.

Người có nhiều bạn tình còn dễ bị lây nhiễm vi rút viêm gan nhóm B. Loại virus này sau khi xâm nhập gây ra viêm gan cấp tính, sau đó có một sẽ chuyển thành viêm gan mạn tính tiến triển và cuối cùng là dẫn tới xơ gan và ung thư gan. Ung thư cổ tử cung cũng hay gặp ở những phụ nữ quan hệ tình dục sớm, lập gia đình sớm trước 20 tuổi, sinh đẻ nhiều, thiếu săn sóc vệ sinh cá nhân và vệ sinh sau khi giao hợp. 

Hiếm thấy ung thư cổ tử cung ở những phụ nữ không sinh hoạt tình dục, hoặc phụ nữ tu hành. 

Sinh hoạt tình dục muộn hoặc không sinh hoạt tình dục lại liên quan chặt chẽ đến ung thư vú. Phụ nữ độc thân có nguy cơ mắc ung thư vú cao gấp hai lần phụ nữ có chồng. Ung thư vú cũng hay gặp ở những phụ nữ ly thân, ly hôn, chồng chết, sinh đẻ ít, đẻ con đầu lòng muộn trên 30 tuổi. 

Không nên quan hệ tình dục sớm, nên lấy chồng và có con trước 30 tuổi. Cần chú ý vệ sinh sạch sẽ sau khi giao hợp. Nên sống lành mạnh, thuỷ chung. Không nên quan hệ tình dục với nhiều người, nhớ dùng các biện pháp để bảo vệ mình khỏi bị lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục, và đó cũng là việc làm thiết thực để phòng tránh một số bệnh ung thư. 

 

We will be happy to hear your thoughts

Leave a reply

Y Đức
Logo
Enable registration in settings - general