UNG THƯ MIỆNG

Khoang miệng là gì?

Khoang miệng gồm nhiều phần: môi, phần lót bên trong môi và má được gọi là niêm mạc miệng; răng, sàn miệng bên dưới lưỡi, phần xương bên trên của miệng (khẩu cái cứng); nướu răng và phần nhỏ phía sau răng khôn.

Hầu họng gồm một phần ba sau của lưỡi, khẩu cái mềm, hạnh nhân khẩu cái (a-mi-đan), và thành 1 miệng. Các tuyến nước bọt tạo nước bọt và đổ vào khoang miệng giúp miệng ẩm ướt và hỗ trợ cho việc tiêu hóa thức ăn.

Phát hiện sớm ung thư miệng

Điều quan trọng là phát hiện ung thư miệng càng sớm càng tốt vì điều trị sẽ có hiệu quả nhất trước khi ung thư lan tràn.

Kiểm tra răng định kỳ bao gồm khám miệng toàn bộ cũng rất quan trọng để phát hiện sớm ung thư miệng hay các tình trạng tiền ung. Bác sĩ sẽ khám miệng khi khám sức khỏe định kỳ cho bạn.

Nguyên nhân gây ung thư miệng 

Các nhà khoa học tại bệnh viện và các trung tâm y tế trên toàn quốc đang nghiên cứu về bệnh lý này để biết thêm về các nguyên nhân gây nên ung thư và cách phòng ngừa. Điều đã biết chắc là không có ai bị nhiễm ung thư từ người khác: ung thư không lây. Hai nguyên nhân gây ung thư miệng được biết đến là rượu và thuốc lá.

Dùng thuốc lá, hút thuốc lá, hút xì gà hay ống điếu, nhai thuốc lá, hay hút thuốc lá chiếm 80-90% nguyên nhân gây ung thư miệng. Một số nghiên cứu đã chứng minh rằng người hút xì gà và dùng tẩu (ống điếu) có nguy cơ bị bệnh tương đương với người hút thuốc lá. Các nghiên cứu chỉ ra rằng những người hút thuốc không khói cũng có một nguy cơ đặc biệt gây nên ung thư miệng. Đối với người sử dụng thuốc lá lâu ngày, nguy cơ ung thư càng cao hơn nữa khiến cho việc hít hay nhai thuốc lá ở người trẻ trở nên vấn đề quan tâm đặc biệt.

Người bỏ hút thuốc, thậm chí sau nhiều năm sử dụng cũng có thể giảm nguy cơ ung thư miệng xuống rất nhiều. Các nhóm tư vấn đặc biệt hay các nhóm tự giúp (đồng đẳng) giúp những người đang cố gắng bỏ thuốc một cách hiệu quả.

Uống rượu lâu ngày hay nghiện rượu cũng làm tăng nguy cơ ung thư miệng, ngay cả đối với người không hút thuốc. Tuy vậy, người vừa hút thuốc vừa uống rượu có nguy cơ mắc ung thư miệng cao đặc biệt. Các nhà khoa học tin rằng các chất này làm tăng tác hại của nhau lên.

Ung thư môi có thể là do tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Có thể tránh được nguy cơ này nhờ sử dụng thuốc thoa hay dầu thoa chứa chất chống nắng. Đội nón rộng vành cũng giúp chặn những tia sáng mặt trời gây hại. Những người hút tẩu có nguy cơ ung thư môi rất cao.

Một số nghiên cứu đã chứng minh rằng nhiều người bị ung thư miệng có tiền sử bệnh bạch sản, là một mảng trắng bên trong miệng. Nguyên nhân của bệnh bạch sản chưa được biết rõ, nhưng có lẽ có liên quan đến hút thuốc và uống rượu nhiều. Hiện tượng này xuất hiện khi một vùng bị kích thích chẳng hạn như lợi và nếp miệng của người dùng thuốc lá kiểu nhai, hít… và hiện tượng này xuất hiện ở môi dưới ở những người hút tẩu.

Một tình trạng khác là hồng sản, xuất hiện mảng màu đỏ ở miệng. Hồng sản thường xuất hiện nhất ở người từ 60-70 tuổi. Chẩn đoán và điều trị hồng sản và bạch sản sớm rất quan trọng vì những mảng này có thế hình thành ung thư.

Những người biết mình có nguy cơ bị ung thư miệng cao nên trao đổi về mối quan tâm này với bác sĩ hay nha sĩ, bởi các bác sĩ, nha sĩ là những người có khả năng gợi ý các phương cách giảm nguy cơ và sẽ lên kế hoạch phù hợp để khám bệnh.

Các loại ung thư họng miệng thường gặp

Ung thư lưỡi, sàn miệng, môi, niêm mạc má, amidan, lợi răng, vòm khẩu cái..

+ Dấu hiệu cảnh báo

  • Vết loét không lành sau 2 tuần, có đau và chảy máu.
  • Ổ răng không lành hay răng lung lay không rõ nguyên nhân.
  • Đau hay cảm giác đau rát họng bất thường.
  • Hạch cổ.
  • Rối loạn chức năng: nuốt khó, tăng tiết nước bọt, khàn tiếng kéo dài.

+ Tầm soát và phát hiện ung thư họng miệng

  • Khám răng và tầm soát ung thư mỗi năm/ một lần.
  • Khám và tầm soát mỗi 6 tháng/1 lần cho những đối tượng có nguy cơ bị ung thư họng miệng: trên 40 tuổi, có hút thuốc, uống rượu, ăn trầu, xỉa thuốc..
  • Làm test xanh Toluidin 1%: có thể sử dụng trong miệng ở dạng dung dịch nước súc miệng hay dạng bôi tại chỗ, phối hợp với dung dịch acid acetic 1% để làm sạch niêm mạc miệng trước và sau khi tiếp xúc với phẩm màu.
  • Kết quả test xanh Toluidin (+) dương tính: chỗ bắt màu xanh dương đậm, đều hay dạng đốm xanh.
  • Làm sinh thiết tổn thương (+) hay phết tế bào… để xác định tổn thương ung thư.

Test xanh Toluidin 1% có độ nhạy cao (99,2%) đối với tổn thương được chẩn đoán lâm sàng là ung thư và 77% đối với tổn thương được chẩn đoán lâm sàng là nghi ngờ ác tính.

Các triệu chứng của ung thư miệng

Ung thư miệng thường xuất hiện ở người trên 40 tuổi nhưng có thể bị ở bất kỳ lứa tuổi nào. Sau đây là những dấu hiệu cảnh báo cần quan tâm:

  • Vết thương ở miệng mãi không lành
  • Khối u hay vùng dày lên ở má
  • Mảng đỏ hay trắng ở lợi, lưỡi hay bờ miệng
  • Đau hay cảm giác chạm được vật gì trong miệng
  • Nhai hay nuốt khó
  • Khó di chuyển hàm hay lưỡi
  • Lưỡi hay vùng khác của miệng tê

Sưng hàm dẫn đến răng giả vẫn dùng hàng ngày không vừa hay không còn thích hợp.

Bất kỳ triệu chứng nào ở trên cũng có thể do ung thư hay các nguyên nhân ít nghiêm trọng khác gây nên. Đừng đợi cho đến khi bạn cảm thấy đau. Đau thường không phải là triệu chứng sớm của ung thư miệng. Điều quan trọng là bạn cần đi khám ở nha sĩ hay bác sĩ nếu bạn thấy những triệu chứng trên kéo dài trên 2 tuần.

Chẩn đoán ung thư miệng

Nếu tìm thấy một vùng bất thường trong khoang miệng, thì sinh thiết là cách duy nhất để biết đó có phải là ung thư hay không. Bình thường, bệnh nhân được chuyển đến một phẫu thuật viên về miệng hay về tai mũi họng để cắt một phần hay cả khối u hoặc vùng bất thường có thể nhìn thấy được.

Bác sĩ xét nghiệm sẽ xem xét mẫu mô này dưới kính hiển vi để tìm tế bào ung thư.

Hầu hết các ung thư miệng là carcinoma tế bào vảy. Các tế bào vảy lót bên trong khoang miệng.

Nếu nhà mô học tìm thấy tế bào ung thư, bác sĩ điều trị cần phải biết giai đoạn, độ lan rộng của khối u để có kế hoạch điều trị tốt nhất. Các xét nghiệm và khám tìm giai đoạn sẽ giúp bác sĩ tìm biết ung thư có lan rộng không và phần nào của cơ thể bị ảnh hưởng.

Định giai đoạn nói chung gồm các xét nghiệm X quang răng và X quang đầu, ngực. Bác sĩ có thể cần bệnh nhân chụp CT hay CAT. Chụp CT (cắt lớp điện toán) là dùng một loạt tia X được đặt bên nhau nhờ một máy vi tính để có hình ảnh chi tiết của các cơ quan bên trong cơ thể. Siêu âm cũng là cách để cho ra hình ảnh của các vùng trong cơ thể.

Một sóng có tần số cao (siêu âm) mà người không nghe được đến đập vào mô hay tạng cơ thể và bị dội lại, dạng những phản âm của sóng tạo nên hình ảnh được tạo thành nhờ một đầu từ liên kết với một máy vi tính. Dạng phản âm do sóng tạo ra hình ảnh gọi là hình ảnh siêu âm.

Đôi khi bác sĩ yêu cầu chụp MRI (chụp cộng hưởng từ nhân), tạo ra hình ảnh nhờ từ trường liên kết với máy tính. Bác sĩ cũng sờ thấy những hạch ở cổ bệnh nhân và khám những chỗ sưng hay các thay đổi khác. Trong hầu hết các trường hợp, bệnh nhân sẽ được khám lâm sàng toàn diện trước khi bắt đầu điều trị.

Điều trị ung thư miệng

Điều trị ung thư miệng tuỳ thuộc vào một số yếu tố, trong đó có vị trí, kích thước, loại, độ lan rộng của khối u và giai đoạn của bệnh. Tuổi tác bệnh nhân và tổng trạng cũng cần được quan tâm đến. Điều trị ung thư miệng gồm phẫu thuật, xạ trị và trong hầu hết các trường hợp là kết hợp cả hai. Vài bệnh nhân được hoá trị bằng các thuốc chống ung thư.

Ở hầu hết bệnh nhân, điều quan trọng là khám răng trước khi bắt đầu điều trị.

Đa số bệnh nhân ung thư muốn biết tất cả về bệnh tật của mình và các lựa chọn điều trị để góp một phần chủ động trong quyết định chăm sóc y khoa và nha khoa. Bác sĩ là người trả lời những câu hỏi này tốt nhất. Hơn nữa, bệnh nhân có thể chuyện trò với bác sĩ để tham gia vào các biện pháp điều trị mới được nghiên cứu.

Những nghiên cứu này được gọi là các thử nghiệm lâm sàng để cải thiện việc điều trị ung thư.

Có nhiều điều bệnh nhân cần phải biết về bệnh ung thư và cách điều trị. Bệnh nhân không cần hỏi tất cả các câu hỏi hay hiểu tất cả các câu trả lời ngay lập tức. Sẽ có nhiều cơ hội để bệnh nhân hỏi, bác sĩ sẽ giải thích những điều bệnh nhân còn thắc mắc và sẽ đưa đến cho bệnh nhân nhiều thông tin hơn.

Các phương pháp điều trị

Bệnh nhân ung thư miệng có thể được một nhóm các chuyên gia điều trị.

Phẫu thuật cắt bỏ khối u trong miệng là điều trị thường được tiến hành ở bệnh nhân ung thư miệng. Nếu có bằng chứng chứng tỏ khối ung thư lan rộng thì phẫu thuật viên có thể nạo bỏ hạch vùng cổ. Nếu ung thư lan đến cơ và các mô khác vùng cổ thì có thể cần phẫu thuật rộng hơn.

Xạ trị là cách điều trị sử dụng các tia có năng lượng cao để làm phá huỷ các tế bào ung thư và ngăn chúng phát triển. Cũng như phẫu thuật, xạ trị là điều trị tại chỗ, nó chỉ tác động đến những tế bào trong vùng được điều trị mà thôi. Xạ trị được phân thành hai loại: Xạ trong và xạ ngoài. Năng lượng có thể được phát ra từ một máy lớn chiếu vào vùng bị bệnh là xạ ngoài. Năng lượng này cũng có thể phát ra từ những chất có phóng xạ hoạt động được đặt trực tiếp ngay tại khối u hay gần khối u được gọi là xạ trong. Xạ trị đôi khi được sử dụng thay thế phẫu thuật cho những trường hợp u nhỏ trong miệng. Bệnh nhân bị khối u lớn có thể cần phối hợp phẫu thuật và xạ trị.

Xạ trị có thể tiến hành trước hay sau khi mổ. Trước mổ, tia xạ có thể làm giảm kích thước khối u đến kích thước có thể cắt bỏ được. Xạ trị sau khi mổ được dùng để phá huỷ các tế bào ung thư còn sót lại.

Đối với xạ trị ngoài, bệnh nhân vào viện hay phòng khám một ngày để điều trị. Thường thì việc điều trị sẽ tiến hành 5 ngày trong một tuần, liên tục trong 5 đến 6 tuần. Lịch điều trị này giúp bảo vệ những mô lành nhờ chia nhỏ tống liều tia xạ.

Xa trị ghép (cấy) được đặt trong những ‘hạt’ bé xíu có chứa các chất phóng xạ hoạt động trực tiếp vào trong khối u hay mô lân cận. Thông thường, chất cấy được đặt vào cơ thể trong vài ngày và bệnh nhân nhập viện trong một phòng riêng. Cần hạn chế thời

gian y tá, nhân viên chăm sóc cũng như người đến thăm tiếp xúc với bệnh nhân để tránh bị nhiễm xạ. Mô cấy được lấy ra trước khi bệnh nhân về nhà.

Hoá trị là cách sử dụng thuốc để diệt các tế bào ung thư. Các nhà nghiên cứu đang tìm kiếm các thuốc có hiệu quả hay phối hợp thuốc để điều trị ung thư miệng. Có những khám phá hoá trị kết hợp với các dạng điều trị ung thư khác giúp phá huỷ khối u và ngăn bệnh lan rộng.

Các thử nghiệm lâm sàng

Các nhà nghiên cứu đang phát triển những phương thức điều trị hiệu quả hơn chống ung thư, và họ cũng đang tìm cách để giảm các tác dụng phụ khi điều trị. Nếu nghiên cứu cận lâm sàng cho thấy một phương pháp có hứa hẹn, bác sĩ sẽ sử dụng cách này để điều trị cho bệnh nhân trong các thử nghiệm lâm sàng. Những thử nghiệm này để cho biết phương pháp mới có an toàn và hiệu quả hay không.

Những bệnh nhân tham gia vào các thử nghiệm lâm sàng đóng góp một phần quan trọng trong sự phát triển y học và họ có cơ hội hưởng những lợi ích của phương pháp điều trị mới đầu tiên.

Các thử nghiệm lâm sàng nghiên cứu phương pháp mới trong điều trị ung thư miệng được tiến hành cùng cách giống nhau ở các bệnh viện trong toàn quốc. Một số thử nghiệm lâm sàng có các cách làm teo đi hay phá huỷ khối u nguyên phát. Trong các thử nghiệm khác, các nhà khoa học áp dụng các phương cách để ngăn ung thư tái phát ở vùng miệng hay tránh lan tràn đến những nơi khác trong cơ thể.

Tuy vậy vẫn còn những cách để điều trị, làm chậm quá trình hay ngăn ung thư đã lan rộng.

Các nhà nghiên cứu đang nghiên cứu thời gian của điều trị và các phương cách mới để kết hợp các dạng điều trị khác nhau. Chẳng hạn, các nhà nghiên cứu đang cố gắng làm tăng hiệu quả của xạ trị bằng cách cho thuốc hai ngày một lần thay vì một lần một ngày. Chúng cũng hoạt động khi tăng thân nhiệt (nóng) và với thuốc được gọi là chất nhạy cảm xạ để làm các tế bào ung nhạy cảm hơn với tia xạ. Các nhà nghiên cứu cũng sử dụng các thuốc để bảo vệ những tế bào bình thường khỏi bị tia xạ làm tổn thương. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn khám phá ra nhiều loại thuốc kháng ung và các loại phối hợp thuốc mới.

Người bị ung thư miệng bị tăng nguy cơ mắc một loại ung thư mới tại vùng miệng hay đầu cổ. Các bác sĩ đang cố gắng tìm cách phòng ngừa những ung thư mới. Một số nghiên cứu được chứng minh rằng có một chất liên quan đến vitamin A có thể ngăn ngừa ung thư mới xuất hiện ở người đã từng điều trị ung thư miệng có hiệu quả.

Các phản ứng phụ khi điều trị ung thư miệng

Rất khó hạn chế các phản ứng phụ của điều trị để chỉ cắt hay diệt tế bào ung thư mà thôi. Do các tế bào và mô lành cũng có thể bị tổn thương nên việc điều trị có những phản ứng không mong đợi.

Các phản ứng phụ của điều trị ung thư rất khác nhau. Chúng tuỳ thuộc chính vào loại điều trị, độ lan rộng của điều trị và vùng được điều trị. Hơn nữa, mỗi người lại có một đáp ứng khác nhau. Một số phản ứng phụ chỉ tạm thời nhưng một số khác lại là vĩnh viễn. Các bác sĩ cố gắng lên kế hoạch điều trị cho bệnh nhân để phản ứng phụ ít xảy ra nhất. Bệnh nhân cũng được theo dõi rất cẩn thận để có thể phát hiện bất cứ vấn đề nào xảy đến khi đang điều trị.

Phẫu thuật cắt bỏ một khối u nhỏ ở miệng thường không gây nên những vấn đề lâu dài. Tuy vậy đối với một khối u lớn, phẫu thuật viên có thể cần cắt bỏ một phần khẩu cái, lưỡi, hay hàm. Phẫu thuật loại này có thể làm thay đổi khả năng nhai, nuốt hay trò chuyện của bệnh nhân. Vẻ ngoài của bệnh nhân cũng có thể bị thay đổi.

Sau khi mổ, mặt bệnh nhân có thể bị sưng, thường sẽ hết trong vòng một tuần. Tuy nhiên cắt hạch sẽ làm chậm dòng lưu thông của bạch huyết làm bạch huyết đọng lại trong mô nên bệnh nhân sẽ lâu hết sưng hơn.

Trước khi tiến hành xạ trị, bệnh nhân cần khám răng miệng vì nha sĩ quen với những thay đổi mà xạ trị gây nên ở miệng. Xạ trị có thể làm đau miệng.

Xạ trị cũng gây nên những thay đổi trong nước bọt và làm giảm lượng nước bọt khiến bệnh nhân khó nhai nuốt. Vì nước bọt giúp bảo vệ răng nên khi khô miệng khả năng sâu răng của bệnh nhân tăng lên. Nha sĩ sẽ hướng dẫn bệnh nhân cách sử dụng loại bàn chải đánh răng và nước súc miệng đặc biệt.

Nha sĩ thường gợi ý một chương trình đặc biệt có chứa fluoride nhằm giữ răng khỏe. Để giảm khô miệng, nha sĩ sẽ khuyên sử dụng nước bọt nhân tạo và các cách khác để giữ miệng ẩm. Khô miệng do xạ trị sẽ hết ở một số bệnh nhân, nhưng ở một số bệnh nhân hiện tượng này cũng có thể còn lại lâu dài. 

Sụt cân là vấn đề nghiêm trọng ở bệnh nhân điều trị ung thư miệng do đau miệng làm cho việc ăn uống của họ trở nên khó khăn. Trong nhiều trường hợp, chia thức ăn, thức uống ra từng lượng nhỏ sẽ có lợi. Nhiều bệnh nhân thấy ăn vài bữa ăn nhỏ và ăn nhẹ trong ngày sẽ đỡ hơn là cố ăn ba bữa ăn lớn.

Thông thường thức ăn mềm, nhạt chan với nước sốt, nước thịt làm mềm thức ăn, bệnh nhân sẽ dễ ăn hơn. Canh, súp sệt, và sữa trứng khuấy là những thức ăn bố dưỡng và dễ nuốt. Chuẩn bị thức ăn xay trong máy sinh tố cũng có lợi. Bác sĩ cũng sẽ khuyên dùng chất dinh dưỡng trong chế độ ăn lỏng đặc biệt dành cho bệnh nhân gặp khó khăn trong việc nhai. Uống nhiều nước giúp miệng ẩm và cũng giúp dễ ăn hơn.

Một số bệnh nhân trước đó có mang răng giả có thể mang răng giả trong khi xạ trị. Tuy nhiên một số khác không thể mang răng giả nhiều năm sau khi điều trị do có sự thay đổi trong khi trị liệu nên hàm răng giả không còn mang vừa nữa. Sau khi điều trị xong, bệnh nhân có thể sẽ điều chỉnh để hàm răng giả khớp vào hay thay bộ răng giả khác phù hợp hơn.

Xạ trị cũng gây đau trong miệng và làm nứt, bong môi. Những vết đau này thường lành trong những tuần đầu sau khi hoàn tất điều trị. Thường thì chăm sóc miệng tốt có thể giúp bệnh nhân bớt đau trong những trường hợp này. Bệnh nhân cũng không nên mang răng giả cho đến khi vết đau đã lành.

Trong quá trình xạ trị, bệnh nhân có thể mệt mỏi, đặc biệt trong những tuần muộn sau điều trị. Nghỉ ngơi là điều quan trọng, nhưng các bác sĩ thường khuyên bệnh nhân cố giữ các hoạt động tích cực một cách hợp lý. Bệnh nhân nên thực hiện những hoạt động hợp với mức năng lượng của cơ thể.

Xạ trị thường gây nên đỏ da, khô da, sờ ấn đau và ngứa da nơi vùng điều trị. Đến cuối kỳ điều trị da trở nên ẩm và “đẫm nước”. Có thể xuất hiện những vùng da sạm hay “màu đồng” ở nơi bị xạ trị.

Vùng này cần để tiếp xúc với không khí càng nhiều càng tốt nhưng cũng cần tránh tiếp xúc trực tiếp với tia mặt trời.

Tại thời điểm này, giữ da lành lặn là điều quan trọng, nhưng người bệnh không nên sử dụng bất kỳ thứ thuốc bôi hay kem nào mà không được bác sĩ kiểm tra. Nam giới có thể rụng hết hay một phần râu tóc, nhưng râu ở vùng mặt thường mọc lại sau khi điều trị xong. Khi cạo râu bệnh nhân phải cẩn thận, tránh cắt phải da làm tổn thương da dẫn đến nhiễm trùng. Hầu hết các tác dụng của xạ trị trên da chỉ là tạm thời. Các vùng này sẽ lành khi việc điều trị được hoàn tất.

Phản ứng phụ của hoá trị tùy thuộc vào loại thuốc được sử dụng. Nói chung, các thuốc kháng ung tác dụng lên những tế bào phân chia nhanh như các tế bào máu chống lại sự nhiễm trùng, những tế bào lót trong niêm mạc miệng và ống tiêu hoá, và các tế bào nang lông. Kết quả là bệnh nhân sẽ bị các phản ứng phụ như sức đề kháng với nhiễm trùng kém, ăn mất ngon, nôn, buồn nôn, đau miệng. Bệnh nhân cũng có thể bị thiếu năng lượng và rụng tóc. 

Các tác dụng phụ của điều trị ung thư ở từng người là khác nhau và thậm chí ở một người cũng khác nhau ở các lần trị liệu. Các bác sĩ, y tá, và các chuyên gia dinh dưỡng có thể giải thích các phản ứng phụ của điều trị ung thư và gợi ý các cách đối diện với chúng.

Phục hồi sau điều trị ung thư miệng

Hồi phục là phần rất quan trọng trong điều trị bệnh ung thư miệng. Mục tiêu của hồi phục tùy thuộc vào độ lan rộng của khối u và phương pháp điều trị ở bệnh nhân. Nhóm chăm sóc y tế sẽ cố gắng để giúp bệnh nhân quay về các hoạt động bình thường càng sớm càng tốt. Phục hồi gồm có tư vấn về chế độ ăn, phẫu thuật, phục hình răng, ngôn ngữ trị liệu và các dịch vụ khác.

Đôi khi, bệnh nhân cần phẫu thuật thẩm mỹ để xây dựng lại các cấu trúc xương và mô trong miệng. Nếu không thể làm được thì chuyên gia phục hình răng có thể làm răng và/hoặc một phần mặt giả. Bệnh nhân có thể cần huấn luyện đặc biệt để sử dụng các bộ phận này.

Ngôn ngữ trị liệu bắt đầu càng sớm càng tốt cho bệnh nhân có vấn đề về tiếng nói sau khi điều trị. Bình thường chuyên gia ngôn ngữ sẽ khám bệnh để có kế hoạch điều trị và hướng dẫn cho bệnh nhân các bài tập ngôn ngữ. Ngôn ngữ trị liệu thường được tiếp tục sau khi bệnh nhân đã về nhà 

Những việc cần làm sau khi điều trị ung thư miệng

Khám định kỳ là điều rất quan trọng đối với người điều trị ung thư. Bác sĩ và nha sĩ sẽ khám bệnh nhân kỹ lưỡng để kiểm tra quá trình lành bệnh và tìm các dấu hiệu ung thư tái phát. Bệnh nhân khô miệng do xạ trị cần được khám răng ba lần trong năm.

Bệnh nhân cần khám ở bác sĩ dinh dưỡng nếu sụt cân hay tiếp tục có các vấn đề về ăn uống. Hầu hết các bác sĩ khuyến khích bệnh nhân ung thư miệng ngưng hút thuốc và ngưng uống rượu để giảm nguy cơ bị một loại ung thư mới.

Sống chung với một bệnh nặng chẳng dễ dàng chút nào. Bệnh nhân và những người quan tâm đến người bệnh phải đối diện với nhiều vấn đề và thách thức. Những người này sẽ có đủ sức để đối phó với những khó khăn này khi có những nguồn thông tin hữu ích và các dịch vụ hỗ trợ.

Bệnh nhân ung thư cũng lo lắng về nghề nghiệp, công việc, quan tâm đến gia đình, quản lý công việc thường ngày. Xét nghiệm, điều trị, nằm viện, và chi phí điều trị là những nỗi lo thường gặp. Các bác sĩ, y tá, và các thành viên trong nhóm chăm sóc y tế sẽ trấn an những nỗi sợ và giải thích những thắc mắc của bệnh nhân về điều trị, công việc, và các hoạt động thường ngày. Việc gặp gỡ với các y tá, nhân viên xã hội, nhà tư vấn hay các chức sắc tôn giáo cũng giúp bệnh nhân chia sẻ những cảm giác hay trao đổi những mối bận tâm về tương lai, các mối liên hệ cá nhân.

Bạn bè và họ hàng, đặc biệt những người có những kinh nghiệm cá nhân về bệnh ung thư có thể là nguồn khích lệ cho bệnh nhân. Hơn nữa, bệnh nhân khi trao đổi về mối bận tâm với người từng đối diện với vấn đề tương tự sẽ rất có ích.

Các bệnh nhân ung thư thường đến với nhau trong nhóm hỗ trợ, nơi đó họ có thể chia sẻ những điều họ biết về ung thư và cách điều trị, cách đối phó với bệnh này.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là mỗi bệnh nhân là một thế giới khác biệt. Điều trị và cách xử trí với bệnh nhân có hiệu quả ở người này lại không đúng với người kia, ngay cả khi cả hai bị cùng một loại ung thư. Trao đổi với bạn bè, với các thành viên trong gia đình và với bác sĩ là điều nên làm.

Thường thì nhân viên xã hội tại bệnh viện hay phòng khám có thể gợi ý về các nhóm có thể giúp đỡ để tái hồi phục, hỗ trợ tình cảm, giúp đỡ về tài chính, di chuyển và chăm sóc tại nhà. 

Tương lai của bệnh nhân ung thư miệng

Bệnh nhân và gia đình của họ sẽ quan tâm về tương lai sống còn của bệnh nhân. Đôi khi họ sử dụng những thống kê để cố tìm ra khi nào bệnh nhân sẽ được chữa khỏi hay sẽ còn sống được bao lâu.

Tuy nhiên, những thống kê trung bình là dựa trên số lượng lớn bệnh nhân. Các số liệu này không thể dùng để tiên đoán những gì sẽ xảy đến cho một bệnh nhân cụ thể vì không có hai bệnh nhân ung thư nào giống nhau. Bác sĩ chữa trị cho bệnh nhân biết về bệnh sử của người bệnh và là người tốt nhất để trao đổi về tiên lượng (dự hậu) của người bệnh.

Người bệnh có thể hỏi bác sĩ về cơ hội hồi phục, nhưng ngay cả bác sĩ cũng không chắc chắn được những gì sẽ xảy đến. Khi bác sĩ trao đổi về khả năng sống sót của bệnh nhân ung thư, họ có thể sử dụng thuật ngữ thuyên giảm thay vì chữa khỏi.

Thậm chí với nhiều bệnh nhân ung thư miệng đã hồi phục hoàn toàn, các bác sĩ cũng sử dụng từ này do ung thư miệng có thể tái phát.

Các nguồn thông tin cho bệnh nhân ung thư miệng

Thông tin về ung thư miệng có từ nhiều nguồn, trong đó một số được liệt kê bên dưới. Bạn có thể tìm những thông tin thêm tại thư viện địa phương, tìm đọc những cuốn sách hay tìm gặp nhóm hỗ trợ nơi cộng đồng bạn sống.

Tóm lược về ung thư miệng

Ung thư miệng do dùng thuốc lá (bằng đường hút và nhai) và uống rượu gây nên.

Vết thương trong miệng mãi không lành có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư miệng.

Sinh thiết là cách duy nhất để biết vùng bất thường trong khoang miệng có phải là ung thư hay không.

Điều trị ung thư miệng tuỳ thuộc vị trí, kích thước, loại và độ lan rộng của khối u cũng như tuổi tác và sức khỏe của bệnh nhân.

Điều trị ung thư miệng thường bằng phẫu thuật cắt bỏ u trong miệng.

Tự phát hiện ung thư hốc miệng

Đứng trước gương xem kỹ vùng ngoài miệng, phát hiện sự bất đối xứng hoặc khiếm khuyết ở da, những thay đổi bất thường về màu sắc và hình dạng. Tự kiểm tra vùng miệng và cổ, đặc biệt lưu ý đến những vùng dễ bị ung thư.

Quan sát và dùng tay kiểm tra hạch cổ, nếu có hàm răng giả thì phải lấy ra trước khi khám. Nên kiểm tra theo một trình tự nhất định đế không bỏ sót vùng nào.

  • Để kiểm tra các phần trong miệng, cân há miệng vừa phải để quan sát môi, nướu (lợi) và đáy hành lang trước. Há miệng lớn, banh má về một bên để quan sát màu sắc, hình dạng. Sau đó há miệng vừa phải, xem đáy hành lang trên và dưới. Lặp lại giống như thế ở phía má bên kia. 
  • Quan sát lưỡi trong miệng và lè lưỡi ra, ghi nhận sự thay đổi màu sắc, hình dạng, phân bố các gai, tính đối xứng, sự di động. Lặp lại ở phía lưỡi bên kia.
  • Cong đầu lưỡi lên đụng vào khẩu cái để khám sàn miệng và bụng lưỡi.
  • Ấn lưỡi xuống để nhìn vào họng. Sau đó, dùng ngón tay khám các vùng miệng nếu thấy có biểu hiện bất thường.

Những tổn thương nghi ngờ ung thư hốc miệng

  1. Vết loét không lành sau 2 tuần không rõ nguyên nhân dù đã loại bỏ các yếu tố kích thích.
  2. Tổn thương xơ chai, cứng.
  3. Tổn thương chồi gồ dạng bông vải hay khối u.
  4. Tổn thương dính chặt vào mô bên dưới. 
  5. Ổ răng nhổ không lành.
  6. Răng lung lay không rõ nguyên nhân.
  7. Đau, dị cảm không rõ nguyên nhân.
  8. Trở ngại chức năng: khó nhai, nói, chảy nước miếng.
  9. Mảng trắng hoặc đỏ.
  10. Sờ thấy hạch cổ, nhất là khi có nhiều hạch cứng, dính.

Biểu hiện báo trước ung thư hốc miệng

Ung thư hốc miệng thường xuất hiện trên niêm mạc đã bị biến đổi. Những tổn thương đó được gọi là tổn thương tiền ung thư, gồm:

  1. Bạch sản: Mảng trắng trên niêm mạc, cạo không tróc.
  2. Hồng sản: Một mảng đỏ tươi như nhung,  không đau, 50% đã là ung thư.
  3. Xơ hóa dưới niêm mạc miệng: Ở người ăn trầu, có cảm giác nóng bỏng, niêm mạc  trắng dần, miệng há nhỏ dần, cử động lưỡi khó.
  4. Liken phẳng: Gồm những đường trắng đan nhau, vị trí thường ở niêm mạc má hai bên. Nếu bị loét, có thể gây đau và khó chịu, nhất là khi ăn các thức ăn chua và cay.
  5. Viêm môi do tia nắng: Môi khô, nứt nẻ, đóng vảy.
  6. Thiếu máu do thiếu sắt: Khó nuốt, teo niêm mạc miệng hầu.

Cần làm gì khi phát hiện tổn thương nghi ngờ ung thư hốc miệng

  1. Bỏ thói quen hút thuốc lá, uống rượu, ăn trầu.
  2. Tăng cường chế độ dinh dưỡng đầy đủ vitamin (chú ý vitamin A, C, E) và các kim loại vi lượng khác như kẽm, selen và sắt để phòng ngừa bệnh tiến triển, cũng như giảm sự tái phát bệnh sau khi điều trị.
  3. Đến khám tại các cơ sở y tế và tuân thủ đúng y lệnh điều trị của bác sĩ.
  4. Tái khám định kỳ theo yêu cầu của bác sĩ và tư theo dõi, nếu có bất thường nên trở lại khám sớm hơn. Cảnh giác về các dấu chứng báo động như đau, loét, chảy máu, nổi hạch…

Xét nghiệm giúp phát hiện sớm

Để phát hiện và theo dõi ung thư hốc miệng, có thể thực hiện một số xét nghiệm đơn giản như:

– Xét nghiệm xanh toluidine: Đơn giản, độ nhạy cao, không gây hại, nhưng lưu ý có trường hợp dương tính (+) giả, không phải là ung thư cũng bắt màu xanh dương đậm.

– Phết tế bào bong.

Nếu các xét nghiệm trên dương tính hoặc khi bác sĩ khám lâm sàng nghi ngờ có nhiều khả năng bị ung thư, bác sĩ sẽ đề nghị làm sinh thiết ngay chẩn đoán xác định và điều trị sớm.

Phòng bệnh

Hiện nay, ở phía Nam, cơ sở đầu ngành chuyên trị ung thư là Bệnh viện Ung bướu. Ung thư hốc miệng điều trị khỏi chủ yếu bằng phẫu thuật và xạ trị, riêng lẻ hay kết hợp. Một số trường hợp phát hiện bệnh trên phải phối hợp thêm hóa chất điều trị ung thư.

Tổn thương nhỏ sẽ dễ điều trị hơn và có nhiều hy vọng chữa khỏi. Ví dụ ung thư môi có tổn thương nhỏ, chưa di căn hạch thì 85% bệnh nhân có thể sống trên 5 năm. Tuy nhiên, vấn đề mỗi người phải có ý thức phòng ngừa ung thư hốc miệng. Xin nêu một số biện pháp phòng ngừa sau:

  • Nên bỏ hút thuốc lá, uống rượu, vì ngoài tác hại gây ung thư, hai thói quen xấu này còn ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân như gây bệnh tim mạch, ung thư (phổi, miệng, hầu, thanh quản…) và sức khỏe răng miệng (làm đen răng, tạo cao răng, gây bệnh nha chu…).
  • Nên bỏ các hình thức dùng thuốc lá tại chỗ (nhai, xỉa, đắp thuốc rê), bỏ ăn trầu.  nếu không thể bỏ thói quen này thì sau khi ăn trầu, phải dùng nước súc miệng thật kỹ. 
  • Nhiều bằng chứng đã cho thấy nguy cơ ung thư hốc miệng sẽ giảm nhiều nếu bỏ được thuốc lá. Bỏ hút thuốc lá 10 năm thì nguy cơ mắc bệnh ung thư hốc miệng ngang bằng với người chưa bao giờ hút thuốc.
  • Lưu ý không được lạm dụng các loại nước súc miệng có cồn, nhất là khi hút nhiều thuốc lá.
  • Hút thuốc lá thụ động: Môi trường nhiễm khói thuốc lá là nguyên nhân chính của nhiều căn bệnh, trong đó có ung thư hốc miệng.
  • Chọn đa số các thức ăn có nguồn gốc từ thực vật.
  • Hạn chế các thức ăn nhiều chất béo, nhất là thức ăn có nguồn gốc động vật.
  • Hoạt động thể lực tích cực: Duy trì cân nặng tốt, hoạt động thể lực điều độ 30 phút hay hơn mỗi ngày.
  • Hạn chế các thức uống có cồn.
  • Không hút thuốc lá.
  • Tránh các bệnh lây truyền theo đường tình dục.
  • Tầm soát và phát hiện sớm cho các đối tượng có nguy cơ cao (trên 40 tuổi, có nghiện thuốc, nghiện rượu, ăn trầu).

Hiện nay, các nhà khoa học cố gắng nghiên cứu ung thư theo nhiều hướng về những gene gây bệnh, về tác động của yếu tố môi trường gây đột biến gene… để biết rõ nguyên nhân bệnh sinh của ung thư và có cách điều trị hiệu quả. Nhiều trường hợp ung thư có thể phòng tránh được bằng cách thay đổi lối sống, như bỏ hút thuốc lá, không ăn trầu, không uống rượu quá mức và có chế độ ăn giàu rau quả tươi.

We will be happy to hear your thoughts

Leave a reply

Y Đức
Logo
Enable registration in settings - general